1. Đặt vấn đ

     Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tiến dn trở thành một yếu tố quan trọng trong các lĩnh vc sáng to, đc bit là mỹ thut. Vic tích hợp AI vào mỹ thut không chỉ mở ra cơ hội đổi mi, mà còn đt ra nhiều vn đề cần suy xét. Với khả năng tạo ra các sn phm nghệ thuật mà không cần thiết phi trực tiếp tcon người, AI đt ra u hỏi về giá trị của nghệ thut truyn thống và vai trò ca người nghệ sĩ. Mỹ thuật Vit Nam hiện nay đang thc sự bối rối trong thời hội nhp quốc tế(1). Khi AI có thể tạo ra tranh, video, âm nhc hay thiết kế chỉ trong vài giây, liệu nó có thể thay thế quá trình sáng to hoàn toàn của con người không? Không dng lại ở đó, quyn sở hữu trí tuệ trở thành mt vn đề phức tạp. Ai sẽ là người sở hữu bn quyn ca c sn phm do AI tạo ra? Là nhà phát trin phn mềm, nhà lập trình AI hay người sử dụng nó để sáng to? Điu này không chỉ ra các khái niệm truyn thống về bn quyn mà còn to ra công vic bo vệ quyn lợi cho nghệ sĩ trở nên khó khăn hơn khi các sn phm AI có thể dễ dàng được sao chép và phân phối. Hơn nữa, sự xut hiện của AI đt ra câu hỏi về bn sc nghệ thuật. AI có thể mô phng phong cách cá nhân hoc kỹ thuật của các nghệ sĩ nổi tiếng, nhưng liu nó có làm mất đi tính độc lp ca người sáng to nghệ thuật không? Trong bối cnh đó, nghề nghệ sĩ có nguy cơ trở nên hp dn dn dt thế hệ trẻ khi khả năng sáng tạo của AI ngày ng hoàn thin.

​​​​​​​     Tuy nhiên, AI cũng mang lại cơ hội cho sự sáng tạo. Đối với c nghệ sĩ, AI không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là đối tác sáng tạo, giúp họ  khám  phá  nhng  ý  tưởng  mới  và  thử nghiệm các phong cách độc lạ. AI mở ra biên giới sáng tạo không gii hn, kết hợp yếu tố, màu sc và hình nh theo những cách thc mới m, giúp tái định nghĩa cách cng ta hiểu và sáng tạo mỹ thuật.

​​​​​​​     2. Những tác đng của trí tuệ nhân tạo đến mỹ thuật

​​​​​​​     2.1. Tạo ra tác phẩm nghệ thuật mi

​​​​​​​     AI có thể tạo ra các tác phm nghệ thuật đc đáo bng cách sử dụng các thut toán hc sâu, học y và mng nơ-ron nhân tạo. Các công cụ như DALL·E, Midjourney, hay Stable Diffusion có thể tạo ra tranh v, nh, thm chí là những bc chân dung, phong cnh hay hình nh trừu tượng chỉ từ văn bn mô tả. Điều này không chỉ mở rộng khả năng sáng tạo mà còn tạo cơ hội cho những ai không có kỹ năng vẽ vời nhưng vn có thể to ra nghệ thuật.

​​​​​​​     Qua việc sử dụng các công cụ truyn thống như v, điêu khc, nhiếp nh. Hoặc các phương tin hiện đi như video và kỹ thuật số, những nghệ sĩ tài năng có thể sáng tạo ra những tác phm  nghệ  thuật  độc  đáo.  AI sáng  tạo,  c công  cụ  tạo  hình  nh  (ví  dụ  DALL·E  của Open AI) có thể tạo ra tác phm nghệ thut mới da trên các mô hình sâu. Nhng công cụ này có thể sinh ra hình nh, âm nhạc, văn bn hoc các sáng tạo khác từ c mô tả văn bn của người dùng. Một số nghệ sĩ kết hợp AI với c kỹ thut  truyn  thống để tạo  ra  c  tác phm nghệ thuật mà trong đó AI đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ sáng tạo, giúp họ mở rộng các giới hn sáng tạo và thử nghiệm với những phương pháp mi. Các tác phm nghệ thuật này có thể mang đến một i nhìn mới về sáng to, nơi con người và máy móc cùng nhau tạo nên những tác phm đp và độc đáo.

​​​​​​​     Nhiu nghsĩ hin nay không coi AI là đối thủ mà là một công cụ sáng to. Họ sử dng AI như một phn trong quá trình sáng to, chng hn như bngch sdngc phn mm AI để to ra phác tho, khám pc ý tưởng nghệ thut, hay thử nghim vi c phong cách khác nhau. Các phn mm này có thto ra hàng nghìn sự biến hóa và kết hợp mới, từ đó mở ra nhng hướng đi sáng to mà nghệ sĩ có thể ca từng nghĩ đến. S kết hp này mang đến mt cái nhìn đc đáo, kết hợp gia ssáng tạo con người và khnăng tính toán, phân tích ca máy móc.

​​​​​​​     AI có thể giúp to ra nhng hình nh hoc âm thanh từ các thuật toán trong hc máy (machine learning), có khả năng phát trin từ những dữ liu đã hc. Nghệ sĩ có thể điều chỉnh, kết hợp AI với cm hứng sáng tạo của bn thân để to ra những tác phm độc đáo. Ví dụ: DALL·E là một công c AI có thể to ra hình nh từ văn bn mô tả, cho phép nghệ sĩ khám phá c ý tưởng mà họ chưa từng nghĩ đến trước đây. To hình nh, video và hot hình, AI có thể phân tích và to ra các hình nh, video, hoc hot hình phức tạp dựa trên c yêu cầu ca nghệ sĩ. Các công cụ như DeepArt và Runway ML cho phép nghệ sĩ tạo ra những hình nh mang đm tính nghệ thut, thậm cchuyn thể c phong cách nghệ thut của danh ha vào tác phm hiện đi. Sử dng AI trong thiết kế và sáng tạo mỹ thuật, các nhà thiết kế đồ họa và họa sĩ có thể sử dụng AI để tạo ra các mu thiết kế độc đáo, từ thiết kế logo đến c kiểu dáng sáng to. AI giúp phân tích c xu hưng và tạo ra c ý tưởng mới, mang tính cách mng, đồng thời tiết kiệm thời gian.

​​​​​​​     AI không chỉ hỗ trợ trong việc to ra các sn phm nghệ thuật mà còn là công cụ học hỏi và phát trin knăng sáng tạo. AI có thể phân tích và đưa ra các gợi ý sáng tạo cho nghệ sĩ, giúp họ thử nghiệm và phát trin các kỹ thut mới. Điều này mra một không gian sáng tạo không giới hn cho nghệ sĩ. Phát trin các tác phm nghệ thut không thể tái to, AI có thể to ra c tác phm nghệ thuật có sự tham gia của yếu tố ngu nhiên và học hỏi từ sự thay đổi liên tục của dữ liu. Những tác phm này có thể trở thành một phn của thị trường nghệ thut với giá trị cao, khi tính độc đáo và khó có thể tái tạo  trở  thành  yếu  tố  quan  trọng.  Trong  quá trình sáng tạo, nghệ sĩ và AI có thể tương tác lẫn nhau. AI không chỉ là công cmà còn có thể được xem là đối tác sáng to. Nghệ sĩ cung cấp hưng đi, ý tưng và cảm hng, trong khi AI cung cp các phương thức và các khả năng mới mà nghệ sĩ có thể chưa tưởng tượng.

​​​​​​​     Mc dù sự kết hợp giữa nghệ sĩ và AI mở ra nhiều cơ hội sáng tạo, nhưng cũng có một số thách thức. Một trong số đó là vic AI có thể khiến người ta đt câu hỏi về quyn sở hữu trí tuệ, và liu nghệ thuật do AI tạo ra có thể coi là nghệ thuật thực shay không. Tuy nhiên, đây cũng là một cơ hội để các nghệ sĩ khám phá những giới  hca sự  sáng tạo và thử nghiệm với các phương pháp mới.

​​​​​​​     2.2. Tái tạo và phục chế c phm nghthut

​​​​​​​     AI có thể giúp tái tạo và phục chế c tác phm nghệ thut cũ, thm chí nhng tác phm bị hư hi. Các thuật toán AI có thể phân tích c bc tranh cxưa, xác định các chi tiết bị mất và tái tạo lại màu sc, kết cấu hay hình nh ban đu. Điu này không chỉ có giá trị trong việc bo tồn di sn nghệ thuật mà còn mở rộng khả năng phc hồi các tác phm nghệ thuật mà trước đây khó có thể thc hiện.

​​​​​​​     Tái to và phc chế tác phm nghthut AI là mt nh vc đang phát trin nhanh cng, kết hợp gia công nghAI và nghthut đto ra hoc phục hồi các tác phm ngh thut. Tái to tác phm nghthut bng Acó  th đưc  hiu  là  vic  sử  dụng  công nghAI đphục dng li mt tác phm nghthut đã mt, bhư hỏng, hoc to ra phiên bn mi da tn nhng đc đim và phong cách ca tác gi gốc. AI có th hc các đc đim nghthut tmt lot các tác phm đtái to li các yếu ttrong mt ch thc sáng to. Các phương pháp tái to có thbao gồm:

​​​​​​​     Sdụng mô hình học sâu (Deep Learning): Các mạng nơ-ron nhân tạo có thể học từ hàng nghìn tác phm nghệ thut, hiểu được phong cách, màu sc và bố cc của c nghệ sĩ nổi tiếng để tái tạo lại các tác phm nghệ thuật theo phong cách đó. Chuyn thể phong cách (Style Transfer),  Acó  thể  sử  dụng  phương  pháp style transfer” để chuyn phong cách ca một họa sĩ  nổi tiếng vào  một  hình  nh  hoc tác phm  mới.  To  rcác  tác  phm  nghệ  thut mới, dựa trên những gì đã học đưc từ các tác phm gc, AI có thể sáng to ra các tác phm hoàn toàn mới, mô phỏng các phong cách hoc thể loi nghệ thuật cụ th. Phục chế tác phm nghệ thuật: Phục chế tác phm nghệ thuật bng AI là quá trình sử dụng công nghệ để phục hồi các tác phm nghệ thuật bị hư hỏng hoc xuống cấp theo thời gian. AI có thể hỗ trợ việc phc chế thông qua các phương pháp như: Khôi phục chi tiết bị mt hoc hư hỏng, AI có thể dự đoán và phục hồi c phn bị mt của tác phm, chng hn như khôi phục c phn của bức tranh bị mờ hoc đã bị phá hy; Tăng cường độ phân giải (Resolution Enhancement), AI có thci thiện độ phân giải ca các tác phm nghệ thuật cũ, giúp tăng chi tiết mà không làm mt đi cht lượng của tác phm; Phục hồi màu sắc, các thuật toán AI có thể phân tích và phục hồi màu sc ban đu của các bc tranh đã bị phai màu theo thời gian.

​​​​​​​     ng dụng AI tạo ra tác phẩm nghệ thuật tự động: AI có thể tạo ra các tác phm nghệ thuật mà không cn sự can thiệp trực tiếp của con người, từ nhng bc tranh n tượng đến c tác phm phong cách hin đi.

​​​​​​​     Mc dù AI mang li nhiều khả năng tái to và phục chế nghệ thut n tượng nhưng cũng tồn tại một số ý kiến trái chiều về giá trị của tác phm nghệ thuật do AI to ra. Một số u hỏi được đt ra bao gm: Quyn sở hữu tác phm, khi AI tạo ra một tác phm nghệ thuật, liu tác phm đó có thể coi là sở hữu của người tạo ra Ahay ca  chính  AI?  Tác  động  đến  nghề nghip của nghệ sĩ, AI có thể thay thế công việc của các nghệ sĩ hay không, liu nghệ thuật do AI tạo ra có thể có giá trị như nghệ thuật do con người sáng tác?.

​​​​​​​     Các công trình nghệ thut dùng AI nổi bt như tác phm Edmond de Belamy. Một bức tranh do AI sáng tạo, được đào tạo bởi một mng nơ-ron học sâu. Bức tranh này đã được đu giá với giá 432,500 USD vào năm 2018, đánh du một bưc ngot trong vic chp nhn AI trong lĩnh vc nghệ thut. ng dụng DeepArt và Prisma là những ứng dụng sử dụng công nghAI đchuyn phong cách nghệ thuật của các họa sĩ nổi tiếng vào nh hoc video, cho phép người dùng to ra nhng bc tranh theo phong cách của Van Gogh, Picasso, hay Matisse.

​​​​​​​     Nghệ thuật AI đang mở ra một knguyên mới cho sáng tạo và phc hồi nghệ thuật. Mang đến cho các nghệ sĩ và c nhà sưu tập nghệ thuật những công cụ mạnh mẽ để tái tạo và bo tồn các tác phm nghệ thut quý giá.

​​​​​​​     2​​​​​​​.3.  Chuyển  đổi  nghệ  thuật  thành  sn phm số

​​​​​​​     Với sự phát trin của c nn tảng NFT (Non-Fungible Tokens), nghệ sĩ có thể to ra và bán các tác phm nghệ thuật dưới dng tài sn số. AI có thể giúp to ra những tác phm nghệ thuật số mà có thể dễ dàng chuyn đổi thành NFT, mở ra cơ hội tài chính mới cho nghệ sĩ và thay đổi cách thức giao dịch trong thế  giới  nghệ  thuật. Chuyn  đổi  nghệ  thuật thành sn phm số sử dng AI là một quy trình kết hợp sáng tạo với công nghệ để tạo ra các tác phm hoc sn phm số độc đáo, có thể phục  vụ  cho  các  mc  đích  khác  nhau  như truyn thông, marketing, sn phm nghệ thuật, hoc giải trí. Một số phương pháp và ứng dụng phổ  biến  trong  việc  chuyn  đổi  nghệ  thuật thành sn phm số AI.

​​​​​​​     Các   phn   mm   và   ứng   dụng   AI   như DeepArt, Deep Dream Generator, hoc Prisma có thể chuyn đổi nh hoc tranh vẽ thành các phiên  bn  kỹ  thut  số theo  các  phong  cách nghệ thuật khác nhau, từ phong cách vẽ tranh cổ đin đến nhng phong cách hin đi hoc trừu tưng. AI có thể phân tích các yếu tố trong bức tranh gốc và tái tạo chúng với màu sc và hình thức mới.ng dụng, to ra c tác phm nghệ thut số có thể dùng trong c chiến dịch qung cáo, trang trí, hoc thậm clàm quà tặng cá nhân hóa.

​​​​​​​     Công nghệ như OpenAIs DALL·E, MidJourney, hoc Stable Diffusion có thể tạo ra hình nh từ c mô tả văn bn. Người dùng chỉ cần cung cấp một đon mô tả và AI sẽ to ra một bức tranh hoc hình nh số phù hợp với yêu cầu. Đây là công cụ hữu ích cho những nhà thiết kế, nghệ sĩ hoc người làm marketing để tạo ra các hình nh tùy chỉnh nhanh cng mà không cn kỹ năng vchuyên sâu. c công cnhư RunwayML hoc Synthesia có thto ra video, hot hình, hoc thm chí là phim ngn tcác hình nh, tranh v, hoc mô tvăn bn. AI có thtđộnchuycác tác phm nghthut thành chuyn động hoc ct truyn dùng trong sn xut ni dung cho qung cáo, gii trí hoc các nn tng hc tp trực tuyến. Các hthng AI có  thể  kếhp  với  các  cônnghi3D  đchuyn đi các thiết kế nghthut thành sn phm vt lý. Ví d, AI có ththiết kế c hình dng hoc mô hình tru tưng và in cng ra dưới dng c tác phm điêu khc hoc đvt thc tế đto ra c món quà đc bit, đtrang trí ni tht, hoc các tác phm nghthut vt lý tcác thiết kế s. AI có ththiết kế c yếu tnghthut cho trò ci như nhân vt, cnh vt, hoc giao din ngưi dùng. Các công cnhư GAN (Generative Adversarial Networks) có thgiúp to ra c yếu tnày mt ch nhanh chóng và hiu qu. Các sn phm scó thsdụng trong game, ng dụng di động hoc web. Chuyn đổi nghthut thành sn phm sAI không chto ra c tác phm độc đáo mà còn giúp mrộng khnăng sáng to và tiết kim thời gian cho các nghsĩ, nhà thiết kế và nhà phát trin.

​​​​​​​     2.4.  Đối  mt  vi  thách  thc  về  giá  trngh thut

​​​​​​​     Có mt cuộc tranh lun trong cng đồng nghsĩ và nhà phê bình vvic liu các tác phm do AI to ra có thđưc coi là nghthut thc shay không. Mt sngười cho rằng nghthut là mt sn phm ca cảm xúc và kỹ năng con người, trong khi những người khác cho rng AI chlà mt công cvà tác phm nghthut cuối cùng vn cn có stham gia ca con người đđt được giá trnghthut. Đối mt với thách thức vgiá trnghthut có thhiu theo nhiu cách, tuỳ thuộc vào bối cảnh mà vn đnày được đt ra. Đánh giá giá trnghthut, vic xác đnh giá trnghthut ca mt tác phm là mt thách thc lớn. Vì giá trnày không chnm ở yếu tthm mmà còn phthuộc vào nhiu yếu tkhác như lịch  sử,  văn  a,  tng  đip  tác  phm  muốn truyn ti, hoc sđổi mi vmt kỹ thut (2).

​​​​​​​     Các tiêu chun đánh giá này thưng mang tính chquan và có thể thay đổi theo thi gian. Sthay đổi trong thtrường nghthut, giá trnghthut có thbnh hưởng bởi sthay đổi trong thtrường nghthut, với c xu hướng và sthích ca công cng thay đổi theo tng thời k. Vic mt tác phm nghthut có thđưc đnh giá cao hoc thp cũng phthuộc vào nhu cầu và sthừa nhn ca các nhà u tp, nhà phê bình và công cng. Tác phm có thbđánh giá thp hoc không đưc công nhn khi thiếu schú ý tnhững người có thm quyn trong nh vực nghthut. Cht lượng sáng to và sđổi mi, mt tác phm nghthut có thcó giá trln nếu nó thhin s đổi mi và sáng to, góp phn thay đổi cách nhìn nhn vnghthut. Tuy nhiên, điu này có thlà mt thách thc vì ssáng to đôi khi không được đánh giá ngay lp tc, và có thmt thời gian đcông cng cũng như gii chuyên n nhn ra giá trca nó. nh hưởng ca công nghvà truyn thông, trong thi đi s, công nghvà truyn thông có nh hưởng mnh mđến vic định giá và tiếp cn nghthut. Các nn tng trực tuyến, mạng xã hội và công nghệ số đã  thay  đổi  cách  thức  nghệ  thuật  được  tiếp nhn và chia s, làm xut hiện những thách thức trong việc xác định giá trị của một tác phm nghệ thuật trong bối cnh toàn cu hóa.

​​​​​​​     Giá trị nghệ thuật là một khái niệm phức tạp và nhiều chiều, đối mặt với nhiều thách thức từ vic đánh giá, thừa nhn cho đến vic thay đổi trong thị trường và nh hưởng ca công ngh. Các  yếu  tố  này đaxen và tạo ra một  môi trường đy thách thc nhưng cũng rt thú vị trong vic khám phá gtrị nghệ thut.

​​​​​​​     2.5. Thúc đẩy việc sử dụng AI trong giáo dc nghệ thut

​​​​​​​     AI cũng đang được ng dụng trong vic ging dy và học tp nghthut. Các công cAI có thgiúp người học phân ch c tác   phm nghthut nổi tiếng, hiu c kthut v, hay thm chí cung cấp phn hồi tc thì vc tác phm sáng to ca họ. AI trthành mt công c b sung hữu ích trong vic đào to c thế hnghsĩ tiếp theo.

​​​​​​​     Thúc đy vic sdụng AI trong giáo dục nghthut là một bước tiến quan trng trong vic nâng cao tri nghiệm hc tập và sáng to cho sinh viên và người học.

​​​​​​​     Các phn mm và ứng dụng dựa tn AI có thể  giúp  người  họsáng  to  ngh thut  ddàng hơn, chng hn như công cv, chnh sửa nh và to nhc(3). Những công cnày có thể giúp học sinh và sinh viên nhanh chóng to ra c tác phm nghthut mà không cần phi có knăng chuyên môn cao. Ví d: AI có thể gp tđộng a c bưc như tô màu, điu chnh ánh sáng, hoc thm cto rac mu ngh thut mi.

​​​​​​​     AI có thgiúp giáo viên phân tích và đánh gcông việc ca học sinh  một cách  nhanh chóng và chính xác. Ví dụ: AI có thể đánh gc tác phm nghệ thut từ nhiều góc độ (kỹ thuật, màu sắc, bố cc) và cung cấp phn hồi chi tiết giúp học sinh ci thin. Các công cụ học tập cá nhân hóa, sử dụng AI, có thể giúp sinh viên nhn được sự hỗ trợ phù hợp vi nhu cầu học tập riêng biệt ca họ.

​​​​​​​     AI kết hợp với thực tế o (VR) và thực tế tăng cường (AR) có thể tạo ra những tri nghiệm hc tập thú vị và tương tác trong nghệ thuật. Sinh viên có ththam gia vào các cuộc trin lãm nghệ thut o, thử nghiệm với các công cnghệ thuật số, hoc thậm cto ra các tác phm nghệ thuật trong không gian 3D mà không cần tài liu hay không gian thực tế. Hỗ trợ nghệ thut đa phương tiện và nghệ thut số, c công cAI có thể giúp c nghệ sĩ tạo ra c tác phm đa phương tin phức tạp, từ vid- eo, âm nhc cho đến c hình nh động và đồ họa.  Việc  sử  dụng  AI có  thể  giúp  sáng  tạo những tác phm mà trước đây không thể thực hiện hoc rt tốn thời gian.

​​​​​​​     Các ứng dụng AI sáng to đã khuyến khích sinh viên và c nhà nghiên cứu trong lĩnh vực nghệ  thuật  và  công nghệ tham  gia vào  vic nghiên cu và phát trin c ng dụng AI cho nghệ thuật. Điều này không chỉ giúp tạo ra các công cmới mà còn góp phn vào sự tiến bộ của ngành nghệ thuật nói chung. Giáo dục nghệ thuật bng AI và tính cách sáng tạo, AI có thể giúp hình thành nhng chương trình học nghệ thuật giúp phát trin tính sáng tạo và khuyến khích thử nghiệm. Các công cAI có thể tạo ra c thách thức sáng tạo mà học sinh cần phi vượt qua, đồng thời thúc đy sự đổi mới và sáng tạo không giới hn.

​​​​​​​     AI tc đy hợp tác gia c chuyên gia nghthut và ksư công nghđphát trin c gii pháp AI hiu qu trong giáo dục ngh thut. Điu này sto ra những cơ hội học hỏi ln nhau và to ra nhng ng dụng sáng to độc đáo. Chuyn giao kiến thức và knăng, các chương trình đào to vAI cho giáo viên và người học có thgiúp hhiu cách áp dụng AI vào quá trình sáng to nghthut. Vic đào to và phát trin các kỹ năng s dụng công nghAI trong nghthut có thmrộng phm vi sáng to ca sinh viên và giáo viên. Vic tc đy AI trong giáo dục nghthut không chgiúp nâng cao cht lượng ging dy mà còn khuyến khích s sáng to, đổi mi và kết nối gia nghthut và công ngh. Đây là một hướng đi tim năng giúp ngành giáo dục nghthut phát trin mnh mvà đa dng n trong tương lai.

​​​​​​​     Kết luận

​​​​​​​     AI đang cách mng hóa nghệ thut sáng to, mang đến vô số cơ hội mới nhưng đng thi đt ra những thách thức đáng suy ngm. Mc dù AI có thể hỗ trợ con ngưi tạo ra c sn phm sáng to vưt tri, nhưng AI vn thiếu hai yếu tố cốt lõi của nghệ thut: Đó là cảm xúc và tri nghim. Trong khi AI góp phn to nên thế gii nghệ thut phong phú, và cũng tạo ra c thách thức đối với mỹ thut truyn thng, đồng thi đt ra c u hỏi về bn cht thực sự của sự sáng tạo. Tương lai của nghệ thut trong kỷ nguyên AI sẽ là mt tiến trình n bng giữa công nghệ và sự sáng to củac họa sĩ./.

Nguyễn Thi Nhung

Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng​​​​​​​

1. Phm Văn Tuyến, nh hưng ca truyn tng mỹ thuật trong mỹ thuật hiện đi Việt Nam, 2014, Tạp chí Văn hóa Nghthuật, s357, tháng 9/2014, tr.23

2. John Paul Mueller và Luca Massaron, Trí tunhân to dành cho ngưi già, 2018, For Dummies, Templar Publishing

3. Max Tegmark, Cuộc sống 3.0: Là con ngưi trong thi đại trí tunhân to, 2017, Knopf, HarperCollins