Quan điểm, chủ trương, đường lối của đảng về phát triển văn hoá trong xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ tổ quốc qua 50 năm thống nhất, đi lên chủ nghĩa xã hội

Trước khi Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991 ra đời, đường lối phát triển văn hoá được xác định trong Đề cương về văn hoá Việt Nam năm 1943 của Đảng với nội dung xây dựng nền văn hóa dân tộc, khoa học, đại chúng, một bộ phận hữu cơ của đời sống xã hội, là một nhiệm vụ cơ bản của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản(1). Đề cương về văn hóa Việt Nam đề ra ba nguyên tắc vận động, phát triển văn hóa là dân tộc hóa, khoa học hóa và đại chúng hóa, trong đó, cuộc đấu tranh về văn hóa được thực hiện theo ba nội dung chủ yếu là: tranh đấu về học thuyết, tư tưởng; tranh đấu về tông phái văn nghệ; tranh đấu về tiếng nói, chữ viết (2).

Bước vào thời kỳ đổi mới, Cương lĩnh năm 1991 ra đời đã xác định mô hình xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng có 6 đặc trưng cơ bản, trong đó đặc trưng thứ tư là “có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Cương lĩnh năm 1991 chỉ rõ đường lối chung về văn hóa: “... tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng và văn hóa làm cho thế giới quan Mác - Lênin và tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội. Kế thừa và phát huy những truyền thống văn hóa tốt đẹp của tất cả các dân tộc trong nước, tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng một xã hội dân chủ, văn minh vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người, với trình độ tri thức, đạo đức, thể lực và thẩm mỹ ngày càng cao. Chống tư tưởng, văn hóa phản tiến bộ, trái với những truyền thống tốt đẹp của dân tộc và những giá trị cao quý của loài người, trái với phương hướng đi lên chủ nghĩa xã hội” (3).

Chính sách văn hóa đặt trong mục III. Những định hướng lớn về chính sách kinh tế, xã hội, quốc phòng - an ninh, đối ngoại, và Cương lĩnh năm 1991 xác định phương hướng: “Xây dựng nền văn hóa mới, tạo ra một đời sống tinh thần cao đẹp, phong phú và đa dạng, có nội dung nhân đạo, dân chủ, tiến bộ”, trong đó phát huy vai trò văn học, nghệ thuật, bảo đảm quyền được thông tin, phát triển các phương tiện thông tin đại chúng, bảo đảm quyền tự do sáng tạo của công dân, nuôi dưỡng, nâng cao tâm hồn Việt Nam, biểu dương những giá trị chân chính, bồi dưỡng cái chân, cái thiện, cái mỹ theo quan điểm tiến bộ, phê phán những cái lỗi thời, thấp kém.

Đồng thời, Cương lĩnh cũng xác định: “Kết hợp và phát huy đầy đủ vai trò của xã hội, các đoàn thể, nhà trường, gia đình, từng tập thể lao động và tập thể dân cư trong việc chăm lo bồi dưỡng hình thành con người mới. Đó là con người có ý thức làm chủ, ý thức trách nhiệm công dân; có tri thức, sức khoẻ và lao động giỏi; sống có văn hoá và tình nghĩa; giàu lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính. Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi thân yêu nuôi dưỡng cả đời người, là môi trường quan trọng giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách. Các chính sách của Nhà nước phải chú ý tới xây dựng gia đình no ấm, hoà thuận, tiến bộ. Nâng cao ý thức về nghĩa vụ gia đình đối với mọi lớp người. Đơn vị sản xuất, công tác, học tập, chiến đấu phải là môi trường xây dựng phong cách lao động có kỷ luật, có kỹ thuật, có năng suất và hiệu quả cao, nơi thể hiện tình bạn, tình đồng chí, đồng đội, hình thành nhân cách con người mới và nền văn hoá mới”.

Văn kiện các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc sau đó đã tiếp tục phát triển, làm rõ hơn những vấn đề về văn hóa, con người, gắn với sự vận động, phát triển của tình hình thực tế và những yêu cầu, nhiệm vụ mới đặt ra cho công cuộc đổi mới, xây dựng và phát triển đất nước.

Văn kiện Đại hội VIII của Đảng (tháng 6/1996), cùng với yêu cầu phát triển và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, nhấn mạnh “tiếp thu tinh hoa của các dân tộc trên thế giới, làm giàu đẹp thêm nền văn hóa Việt Nam; đấu tranh chống sự xâm nhập của các loại văn hóa độc hại”; củng cố, tăng cường mạng lưới văn hóa cơ sở. Về công tác thông tin, báo chí, Đảng nhận thức rõ hơn về mối quan hệ chặt chẽ giữa phát triển và quản lý tốt mạng lưới thông tin, báo chí, xuất bản, phát thanh, truyền hình, điện ảnh và các hình thức nghệ thuật khác. Đồng thời, “hình thành các giá trị chuẩn mực xã hội mới phù hợp với truyền thống, bản sắc dân tộc và yêu cầu của thời đại”, “có chính sách đầu tư thích đáng cho văn hóa, văn nghệ” (4) .

Đặc biệt, trong giai đoạn này, Ban chấp hành Trung ương khoá VIII đã ban hành Nghị quyết về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trong đó, Đảng ta xác định: 1) Mục tiêu của nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc(5), phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ. 2) Quan điểm phát triển văn hóa gồm: 1 - Vǎn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. 2 - Nền vǎn hóa mà chúng ta xây dựng là nền vǎn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. 3- Nền vǎn hóa Việt Nam là nền vǎn hóa thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. 4 - Xây dựng và phát triển vǎn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng. 5 - Vǎn hóa là một mặt trận; xây dựng và phát triển vǎn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì thận trọng; 3) Nhiệm vụ và giải pháp phát triển văn hóa, Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII) xác định 10 nhiệm vụ(6) và 4 nhóm giải pháp(7) .

Văn kiện Đại hội IX của Đảng (tháng 4/2001), khẳng định: “Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội” (8). Mọi hoạt động về văn hóa phải nhằm phát triển con người Việt Nam toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, lối sống có văn hóa, hài hòa trong quan hệ gia đình, cộng đồng và xã hội. Văn hóa phải trở thành nhân tố tích cực, điều kiện tốt đẹp, giúp con người hoàn thiện nhân cách, kế thừa truyền thống dân tộc, phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự cường, ý thức trách nhiệm trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Văn kiện Đại hội X của Đảng tiếp tục nhấn mạnh “phát triển văn hóa, nền tảng tinh thần của xã hội”, nâng cao chất lượng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn phát triển văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội. Nội dung này đã thể hiện cụ thể tại Nghị quyết số 23 -NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị (khóa X) về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới”. Cùng với các nội dung về xây dựng nền văn hóa đã được khẳng định trong Cương lĩnh năm 1991, Đại hội X của Đảng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu xây dựng, hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa bản sắc dân tộc trong điều kiện hội nhập quốc tế, chăm lo bồi dưỡng các giá trị văn hóa, lối sống nhân văn, lý tưởng cống hiến, bản lĩnh văn hóa cho thế hệ trẻ, nhất là học sinh, sinh viên.

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) xác định mô hình tổng thể xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng với 8 đặc trưng là: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới” (9) .

Từ mô hình tổng thể xã hội xã hội chủ nghĩa, Cương lĩnh năm 2011 đã xác định phương hướng cơ bản về văn hóa là: “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ, làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển… Con người là mục tiêu, đồng thời là động lực phát triển của xã hội, cũng có nghĩa con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể của phát triển” (10) .

Từ những định hướng, đường lối cơ bản trong Cương lĩnh năm 2011, Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (Nghị quyết số 33 - NQ/TW ngày 09/6/2014) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, Kết luận số 76 - KL/ TW ngày 04/6/2020 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước và Văn kiện Đại hội XII của Đảng (tháng 01/2016) đã tiếp tục phát triển, làm rõ hơn nhận thức về văn hóa, xã hội và con người:

Một là, mục tiêu của nền văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới là: Xây dựng và phát triển văn hóa, con người vì sự phát triển bền vững đất nước. Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Với 5 mục tiêu cụ thể(11). Như vậy, so với Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII), mục tiêu trong Nghị quyết lần này đã triển khai rõ hơn nhiệm vụ xây dựng con người thông qua việc hoàn thiện chuẩn mực giá trị văn hóa và con người Việt Nam, trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, đặc biệt nhấn mạnh mục tiêu xây dựng thị trường văn hóa lành mạnh, đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, tăng cường quảng bá văn hóa Việt Nam.

Hai là, quan điểm phát triển văn hóa, Nghị quyết Trung ương 9 (Khóa XI) đưa ra 5 quan điểm(12). Trong đó bổ sung nội dung như: 1- Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội; 2- Làm rõ các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học của nền văn hóa Việt Nam; 3- Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, với các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo; 4- Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, trong đó chú trọng vai trò của gia đình, cộng đồng. Phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hoá; cần chú ý đầy đủ đến yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kinh tế; 5- Bổ sung: Nhà nước quản lý, nhân dân là chủ thể sáng tạo.

Ba là, nhiệm vụ và giải pháp phát triển văn hóa, Nghị quyết Trung ương 9 (Khóa XI) tập trung vào xây dựng con người và định nghĩa văn hóa theo nghĩa hẹp hơn(13), gom lại thành 6 nhóm nhiệm vụ(14) và 4 nhóm giải pháp(15) . Trong đó, việc xây dựng con người được xác định rõ hơn gồm nhiệm vụ “Đúc kết và xây dựng hệ giá trị chuẩn của con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế”, và nhiệm vụ mới là “phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường văn hóa”.

Văn kiện Đại hội lần thứ XIII của Đảng tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của văn hóa, con người đối với phát triển nhanh và bền vững đất nước trong điều kiện mới. Văn hóa được xác định là một trong bốn trụ cột chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam, gắn bó chặt chẽ với nhau trong mối quan hệ biện chứng, trong đó: phát triển kinh tế - xã hội là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa là nền tảng tinh thần, động lực phát triển của xã hội; quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ trọng yếu và thường xuyên. Việc thực hiện đồng bộ và hợp lý cả bốn lĩnh vực trên là điều kiện bảo đảm sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Việc xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam được trình bày trong mối quan hệ thống nhất, biện chứng, tạo nền tảng, động lực thúc đẩy đất nước phát triển nhanh và bền vững. Một trong những quan điểm chỉ đạo cốt lõi là: “Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc” (16). Đảng xác định, phát triển nhanh và bền vững đất nước dựa chủ yếu vào việc: “Phát huy tối đa nhân tố con người, coi con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực quan trọng nhất và mục tiêu của sự phát triển; lấy giá trị văn hóa, con người Việt Nam là nền tảng, sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững” (17) . Vì vậy, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu. Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng (24/11/2021), đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nêu rõ: “Xây dựng con người Việt Nam thời kỳ đổi mới, phát triển, hội nhập với những giá trị chuẩn mực phù hợp, gắn với giữ gìn, phát huy giá trị gia đình Việt Nam, hệ giá trị văn hóa, giá trị của quốc gia - dân tộc; kết hợp nhuần nhuyễn những giá trị truyền thống với giá trị thời đại” (18) . “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn”. Đây là những định hướng hết sức quan trọng đặt ra cho cấp ủy, chính quyền các cấp, đội ngũ cán bộ, đảng viên, văn nghệ sĩ, trí thức và quần chúng nhân dân thực hiện trong việc sử dụng, giữ gìn, phát huy các hệ giá trị nhằm phục vụ phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

Đối với những lĩnh vực quan trọng của văn hóa, nhận thức của Đảng có những bước phát triển, nổi bật là hoàn thiện định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo; đột phá cơ chế, chính sách để phát triển, ứng dụng khoa học - công nghệ; đẩy mạnh phát triển văn học, nghệ thuật, báo chí, xuất bản; gắn kết bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống với sáng tạo các giá trị văn hóa mới, mở rộng giao lưu và hợp tác quốc tế… hướng vào phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, xây dựng văn hóa, con người Việt Nam. Đảng ta yêu cầu: “Phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa, bảo đảm vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc, vừa tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế” (19), “phải có cơ chế, chính sách phát huy tinh thần cống hiến vì đất nước; mọi chính sách của Đảng, Nhà nước đều phải hướng vào nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và hạnh phúc của nhân dân” (20) . Đảng ta chủ trương tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa, bảo đảm định hướng chính trị, tư tưởng, không buông lỏng, đồng thời tôn trọng, phát huy quyền tự do sáng tạo cá nhân; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước với văn hóa; mở rộng, tăng cường nguồn lực và đầu tư phát triển văn hóa một cách toàn diện, nhưng có trọng tâm, trọng điểm; chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ.

Như vậy, qua 50 năm, Đảng đã nhận thức ngày càng rõ hơn về bản chất, ý nghĩa, vai trò, những vấn đề cơ bản, có tính chất nguyên tắc về văn hóa, và tầm quan trọng của văn hóa trong đời sống xã hội, cũng như trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Từ các kết quả nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn cách mạng, Đảng đã chỉ ra rằng, văn hóa là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội. Từ nhận thức ấy, Đảng chủ trương: 1) Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ, làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển; 2) Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Ở đó, xác định 6 nhóm nhiệm vụ lớn về văn hóa để: Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện; Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh; Xây dựng văn hóa trong chính trị và trong kinh tế; Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động văn hóa; Phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường văn hóa; Chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Trong lý luận cũng như trên thực tế, văn hóa ngày càng được coi trọng, đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội, được coi như một yếu tố điều tiết các mối quan hệ xã hội, và yêu cầu phát triển văn hóa cần gắn bó chặt chẽ với sự phát triển kinh tế - xã hội, phát huy yếu tố văn hóa nhằm đổi mới, phát triển và tích cực hóa đời sống kinh tế, chính trị. “Là lực lượng chính trị duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội, Đảng có trọng trách lãnh đạo xây dựng, phát huy sức mạnh của nền văn hóa dân tộc. Đường lối đúng đắn của Đảng, sự tiên phong, gương mẫu của các tổ chức đảng, của cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị là nhân tố quan trọng trong quá trình xây dựng và thực hiện thành công sự nghiệp phát triển văn hóa. Nhiệm vụ đó cũng đòi hỏi Đảng phải tăng cường chỉnh đốn, xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, có đủ năng lực, uy tín và ngang tầm với những yêu cầu xây dựng, phát triển đất nước trong điều kiện mới” (21). “Có thể nói, tư duy mới về các lĩnh vực hoạt động văn hóa và mối quan hệ giữa các lĩnh vực đó đã khắc phục tư duy trước đây nhìn nhận văn hóa và vai trò của văn hóa một cách phiến diện, thiên lệch trong sự phát triển đất nước” (22). Đây chính là cơ sở cho Đảng hoạch định và thực hiện có hiệu quả trên thực tế các chủ trương, đường lối đúng đắn trong xây dựng, phát triển đất nước.

Kết luận Phát triển văn hóa đóng vai trò vô cùng quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Văn hóa không chỉ là sức mạnh tinh thần của dân tộc, mà còn là nền tảng để phát triển xã hội, tạo ra sự đoàn kết và đồng thuận trong cộng đồng. Một nền văn hóa vững mạnh không chỉ giúp bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn thúc đẩy sự sáng tạo, đổi mới, đồng thời là động lực để phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc càng trở nên cấp thiết, bởi chúng chính là bản sắc và linh hồn của đất nước. Chúng ta cần tiếp tục thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng trong phát triển văn hóa, khuyến khích mọi tầng lớp nhân dân và đặc biệt là thế hệ trẻ tham gia vào các hoạt động văn hóa. Việc phát huy các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ giúp chúng ta khẳng định bản sắc dân tộc mà còn góp phần xây dựng đất nước phồn vinh và bền vững. Mỗi cá nhân, mỗi tổ chức và cộng đồng đều có thể góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp cho sự phát triển văn hóa, từ đó củng cố thêm nền tảng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc vì một kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.

PGS, TS, Bùi Hoài Sơn,
Ủy viên chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội

--------------------------------------------

1, 10, 22. 30 năm thực hiện cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2020, tr.112, tr. 125- 126, tr.129.

2, 3, 4, 8. Xem Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t.7, tr. 316-321; t.51, tr.135-136; t.55, tr.392-393; t.60, tr.202. 5. Nền văn hóa tiên tiến là tiến bộ, nhân văn và phù hợp với quy luật vận động, phát triển của thời đại mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm mục tiêu tất cả vì hạnh phúc và sự phát triển tự do, toàn diện của con người trong mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân và cộng đồng, giữa xã hội và tự nhiên, vì sự tiến bộ chung của nhân loại. Tính chất tiên tiến của nền văn hóa không thể tách rời những giá trị bản sắc của dân tộc. Đó là những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được hun đúc nên qua lịch sử hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước. Đó là, lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng, xã - Tổ quốc; là lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính giản dị trong lối sống, là sự cần cù, sáng tạo trong lao động, sự thân thiện, tinh tế trong ứng xử... Nền văn hóa dân tộc Việt Nam là nền văn hóa thống nhất trong sự đa dạng các sắc thái đặc thù của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam. Giữ gìn bản sắc dân tộc phải đi liền với chống lại những giá trị lỗi thời, những phong tục, tập quán, lề thói cũ, lạc hậu. Việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc gắn bó chặt chẽ và thống nhất hữu cơ với tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn hóa tinh hoa, tiến bộ của các dân tộc khác và của toàn nhân loại để làm giàu thêm nền văn hóa của dân tộc (trong sách 30 năm thực hiện cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ, tr. 128)

6. 1) Xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới. 2) Xây dựng môi trường vǎn hóa. 3) Phát triển sự nghiệp vǎn học - nghệ thuật. 4) Bảo tồn và phát huy các di sản vǎn hóa. 5) Phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ. 6) Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng. 7) Bảo tồn, phát huy và phát triển vǎn hóa các dân tộc thiểu số. 8) Chính sách vǎn hóa đối với tôn giáo. 9) Mở rộng hợp tác quốc tế về vǎn hóa. 10) Củng cố, xây dựng và hoàn thiện thể chế vǎn hóa.

7. 1) Mở cuộc vận động giáo dục chủ nghĩa yêu nước gắn với thi đua yêu nước và phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống vǎn hoá”. 2) Xây dựng, ban hành luật pháp và các chính sách văn hoá. 3) Tăng cường nguồn lực và phương tiện cho hoạt động văn hoá. 4) Nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hoá.

9. Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.70, 75-76.